جستجوی پیشرفته

   
 
Home ثبت نام پرسشهاي متداول ليست اعضا گروههاي کاربران  
 
 
براي تغيير زبان صفحه كليد EN/FA از كليد Scroll Lock بر روي صفحه كليد استفاده نماييد.
فهرست طيور و پرندگان زينتي استرس گرمايي در طيور پرورشي و تلاش در جهت رفع آن ( بخش دوم )
نمايش پستها:   
      تمام زمانها بر حسب GMT + 4 Hours مي‌باشند  
  ارسال موضوع جديد  پاسخ دادن به اين موضوع

2 مرداد 1388 - 2:55
نويسنده پيام
عليرضا گاييني
مدير بخش
مدير بخش


عضو شده در: 25 مرداد 1384
پست: 122

عنوان: استرس گرمايي در طيور پرورشي و تلاش در جهت رفع آن ( بخش دوم ) پاسخگويي به اين موضوع بهمراه نقل قول

نام مقاله :
استرس گرمایی در طیور پرورشی ، تلاش در جهت رفع این مشکل ( بخش دوم ) .

تهیه و تنظیم :

علیرضا گائینی ، دانشجوی رشته دکترای دامپزشکی .

آدرس پست الکترونیک :
AlirezaGaeeni@VetNews.Ir
AlirezaGaeeni2000@Yahoo.Com


آیا میتوان با پیش بینی هوای گرم ، از تراکم سالنها کاست ؟
کاهش تراکم سالنهای پرورش طیور در جهت بهبود وزن طیور تولیدی و میزان فروش ، امری معمول میباشد . ولی در این میان سوالی مطرح میشود .
در مورد استرس اضافی که بر پرندگان باقی مانده وارد میشود چه کاری میتوان انجام داد ؟
کاهش میزان تراکم ، بدنبال آب و هوای گرم ، تولید گرما را در سالن های پرورش کاهش داده و حرکت هوا در میان پرندگان را افزایش داده و به پرندگان باقی مانده ، اجازه بازگشت می دهد . به هرحال کاهش تراکم و دخالت در وضعیت زندگی پرندگان میتواند سبب افزایش استرس گرمایی شود .

نکات اساسی سالنها در جهت حفاظت پرندگان از گرما چیست ؟
این نکات عبارتند از :
 عایق بندی .
 طراحی و موقعیت سالن .
 تهویه .

عایق بندی بایستی چگونه باشد ؟
عایق بندی مناسب ، عبور گرما از دیوارها یا سقف را بطور چشمگیری کاهش می دهد . حتی در یک روز تابستانی عادی ، در صورت کافی نبودن عایق بندی ، مقدار زیادی گرما به داخل سالن نفوذ می کند . در هوای گرم ، گرمای سطح سقف میتواند به 60 درجه سانتی گراد برسد .
بررسی ها نشان داده است که در سالنهای قدیمی پرورش طیور به ازای هر متر مربع ، 30 وات تشعشع بر سطح وارد میشود . گرما از خلال سطوح سالنهای پرورش به داخل سالن منتقل شده و میزان گرمای موجود در سالن را افزایش می دهد .

استاندارد پیشنهادی برای عایق بندی چیست ؟
تاثیرگذاری عایق بندی با میزان U بیان می گردد ( این میزان هرچقدر کمتر باشد ، بهتر است ) . استاندارد مدرن پیشنهادی میزان U به قرار زیر است :
U = 0.4 W/m2 /c0 Or Better
در ساختمانهای جدید ، سقف میتواند واجد مواد عایق بندی بوده و دیوارها نیز واجد بلوکهای چوبی می باشند . میزان U بطور پیش فرض ، 35 . 0 محاسبه میشود .
در سالنهایی با ساختار چوبی ، میزان U در حدود 4 . 0 میباشد . در سالنهای پرورش قدیمی ، میزان U خارج از محدوده استاندارد پیشنهادی خواهد بود که با توجه به وضعیت نامناسب عایق بندی اجتناب ناپذیر میباشد .

طراحی سالن ها چه اهمیتی دارد ؟
در انگلستان ، طراحی سالن و محل آن بصورت سنتی بوده و ساختاری از دمای محلی ، نقشه های اجباری ، ظرفیت تولید و مقیاس اقتصادی می باشد . طراحی سالن های جدید با توجه به آلودگی ها ، کنترل محیطی ، انرژی مورد استفاده و نیازمندی های بهبود یافته امنیت زیستی صورت می پذیرد .
طراحی ساختمان و سیستم تهویه آن ، جایگذاری ساختمانهای جدید و مواد ساختمانی تاثیراتی را خواهند داشت . رنگ سقف ، قابلیت انعکاس ، ارتفاع و موقعیت ، آب و هوا ، قرارگیری سالن در سایه یا آفتاب از فاکتورهایی میباشند که بر جذب گرما موثر هستند . همچنین در مرحله طراحی بایستی از نظرات متخصصین نیز بهره برد .
به هر حال ، دمای بالای هوا در تابستان بعنوان امری اجتناب ناپذیر مد نظر قرار گرفته و در جهت مقابله با این وضعیت میتوان از طراحی مناسب سالن های پرورش طیور استفاده نمود . به منظور دستیابی به بهترین راندمان ، طراحی سالن و سیستم تهویه مورد استفاده بایستی مکمل یکدیگر باشند . نتیجه چنین طراحی ، دستیابی به سیستم های تهویه هوای ترکیبی در جهت بهبود کیفیت جریان هوا می باشد .

اهمیت سیستم تهویه چیست ؟
استفاده از هوای موجود در خارج از سالن ، را اصلی خارج نمودن گرما از سالن پرورش طیور میباشد . در این میان ، همکاری دو بخش از سیستم تهویه ، اهمیت ویژه ایی دارد .

سیستم تغییر هوا :
سیستمهای مبتنی بر هواکش و یا تهویه طبیعی ، از سیستمهای معمول میباشند . در این راستا ، حداکثر میزان استاندارد تهویه ( MXVR ) انگلستان از اهمیت ویژه ایی برخوردار میباشد و بایستی مورد توجه قرار گیرد . این استاندارد ، بصورت تئوری ، هوای مورد نیاز را پیشنهاد می دهد .
این پیشنهادات در جهت پیشگیری از افزایش دمای هوای سالن سالن پرورش میباشد . بر اساس این استاندارد ، از اختلاف دمای بیش از سه درجه سالن پرورش در مقایسه با محیط بیرون پیشگیری می شود .
اما شرکتهای مختلف تولیدکننده سیستم تهویه سالنهای پرورش ، بر اساس نوع طراحی سیستم تهویه و همچنین ورودی هوا ، اختلاف دمای 2.5 تا 5 درجه را پیشنهاد می دهند .

سیستم ورودی هوا :
توجه داشته باشید که حداکثر ظرفیت هوای ورودی از آب و هوای گرم از اهمیت ویژه ایی برخوردار میباشد . توزیع هوا با سرعت بالا بر روی پرندگان از مواردی میباشد که با هوای ورودی مناسب بدست می آید . مورد اخیر بخصوص در مورد پرندگان گوشتی مسن اهمیت دارد .
در سالنهایی که از سیستمهای تهویه طبیعی استفاده میشود ، درجهت دستیابی MXVR کم تر از سه ، ورودی ها را افزایش می دهند . البته افزایش ورودی ها را بایستی محاسبه نمود و با توجه به طراحی سالن ، عملی نمود . در چنین محاسباتی ، ارتفاع سالن از اهمیت ویژه ایی برخوردار می باشد .
برای محاسبه میزان تهویه طبیعی ، هیچ قانون مشخصی وجود ندارد و بایستی برای هر سالن بصورت اختصاصی محاسبه شود . انجام چنین محاسباتی ، نیازمند مشاوره با متخصصین مرتبط میباشد .

مزایای ایجاد هوای با سرعت بالا بر روی پرندگان چیست ؟
هوای پرسرعت در رفع استرس گرمایی پرندگان ، ضروری است . در هنگام استفاده از هوای با سرعت بالا :
 مطمئن شوید که دما و رطوبت هوای مورد استفاده شما مناسب میباشد .
 هوای مرطوب را از اطراف پرندگان خارج نمائید .
 لایه های گرما را از اطراف پرندگان برداشته و با این کار ، سرعت کاهش گرما را افزایش دهید . این کار در هنگام پیک تولید پرنده ، از اهمیت ویژه ایی برخوردار میباشد .
 پرندگان احساس گرما را از دست داده و له له نمی زنند . اما در صورتیکه سرعت هوا مناسب نباشد ، پرندگان شروع به له له زدن می کنند .
 تبخیر ، بیشترین نقش را در کاهش دمای بدن پرنده در هوای بسیار گرم ( بالاتر از 32 درجه سانتی گراد ) دارد .

سرعت هوای پیشنهادی در آب و هوای گرم ، چقدر است ؟
تولیدکنندگان طیور گوشتی ، در جهت آسودگی پرندگان وحشی خود بایستی سرعت هوایی میان یک تا سه متر بر ثانیه را در سالنهای پرورش ایجاد نمایند . حداقل سرعت هوای مورد نیاز در سالنهای پرورش طیور ، یک متر بر ثانیه میباشد . سیستمهای تهویه حال حاضر بخصوص ، پس از اندکی ارتقاء ، توانایی ایجاد سرعت هوای یک تا 1.5 متر بر ثانیه را خواهند داشت ( هر یک متر بر ثانیه برابر با 200 فوت در دقیقه میباشد ) .
سیستمهای تهویه تونلی ، توانایی تولید سرعت هوای 1.5 تا 3 متر در ثانیه را دارا میباشند . در سیستمهای پرورش تراکم پائین چون مزارع مادر ، پولت و تخمگذارها ، حداقل سرعت هوای مورد نیاز ، 0.7 متر بر ثانیه میباشد . توجه داشته باشید که آرایش مناسب ورودی های هوا سبب تولید هوای سرعت مناسب می شود .

چگونه میتوان ورودی ها را در جهت دستیابی به بهترین سرعت هوا طراحی نمود ؟
ورودی های هوا توانایی ایجاد 2 نوع مسیر هوا در سالنهای پرورش را دارند :

الف ) غیرمستقیم :
هوای اولیه ایجاد شده ، در امتداد سقف مهاجرت نموده و بصورت ثانویه بر روی پرندگان ریخته میشود . این نوع الگوی هوایی برای پرورش پرندگان ، ایده آل است . توجه داشته باشید که این نوع الگوی هوایی ، سرعت هوای کمتری را بر روی پرندگان ، ایجاد می کند .

ب ) مستقیم :
هوای اولیه ایجاد شده ، مستقیما بر روی پرندگان ریخته میشود . الگوی فوق برای پرورش پرندگان مناسب نیست ولی مشکلات استرس گرمایی را رفع خواهد نمود . بسیاری از سالنهای پرورش طیور قدیمی ، امکان ایجاد هوای سریع وجود نداشته و تنها ، الگوی هوای غیرمستقیم در آنها تولید می گردد .
به منظور ایجاد سرعت هوای بیش از یک متر در ثانیه ، نیازمند ایجاد تغییراتی در ورودی ها و همچنین هواکشها خواهید بود .
اما اکثر سالنهای مدرن ، از هر دو الگوی هوایی پیشنهادی استفاده می کنند . در واقع ، این سالنها از الگوی هوایی غیرمستقیم برای پرورش پرندگان و از الگوی هوایی مستقیم برای تهویه در آب و هوای گرم ، بهره می برند . تهویه تونلی ، نمونه مشخصی از سیستم هوایی مستقیم میباشد . این نوع تهویه ، جریان هوا را در پائین ترین سطح سالن فراهم می نماید .

چگونه میتوان هوای با سرعت بالا را ایجاد نمود ؟
هوای پرسرعت را میتوان با استفاده از فشار منفی هواکش ها و بیرون راندن هوا از سالن ایجاد نمود . استفاده از هوای طبیعی ، راه دیگر ایجاد هوای پرسرعت است . در واقع ، با ایجاد تعادلی مناسب میان هوای ورودی و توجه به ظرفیت هوای پیشنهادی ، میتوان به این نوع از جریان هوا دست یافت . از سوی دیگر ، موقعیت صحیح ورودی های هوا ، سبب ایجاد جریان هوای مناسب بر روی پرندگان خواهد شد .
برخی از سالنهای پرورش طیور ، واجد ورودی های هوای بسیار بزرگی هستند . این قبیل ورودی ها را غالبا در سالنهای قدیمی مشاهده خواهید نمود . مدیران چنین مزارعی ، در شرایط آب و هوایی گرم ، این ورودیها را کاملا باز می کنند که بطور حتم ، عمل اشتباهی است . نتیجه چنین اقدامی ، ایجاد فشار منفی پائین در سالن خواهد بود . متعاقب چنین حالتی ، سرعت هوای ورودی کاهش یافته و در مواردی نیز قطع میگردد . در نهایت ، کاهش جریان هوای عبوری بر روی پرندگان ، سبب بروز استرس گرمایی میشود .
در برخی مواقع ، هواکشهای سالن های پرورش طیور را به منظور بهبود عملکرد ، اصلاح می کنند . بطور حتم ، چنین اقدامی سبب بهبود سرعت هوای عبوری بر روی پرندگان خواهد شد . این در حالیست که در چنین مواردی ، عرض سالن ، پوشش کف و محدودیت های سیستم های هواکش را نیز بایستی مدنظر قرار داد .

چه میزان فشار منفی ، سبب تولید سرعت هوای پیشنهادی میشود ؟
در این مورد ، میتوان با توجه به خصوصیات اختصاصی هر سالنی ( عرض سالن ، سیستم تهویه و ... ) تصمیم گیری نمود . بعنوان مثال ، در سالنهای گوشتی با 18 متر عرض و سیستمهای تهویه معمولی ، فشار 30 تا 40 پاسکال برای ایجاد یک سرعت هوای مناسب بر روی پرندگان پیشنهاد میشود .
در مواردی که سالن پرورش طیور ، بر اساس استفاده از تهویه تونلی طراحی شده است ( ورودی ها و هواکشهای کناری و ... ) بایستی به منظور بهبود راندمان عملکردی هواکش ها ، فشار منفی را کاهش داد ( بخصوص 15 تا 25 پاسکال ) .

درصورتیکه سرعت هوا کافی نیست ، آیا میتوان از هواکشهای چرخشی بهره برد ؟
در برخی سالنهای پرورش طیور صنعتی ، ایجاد سرعت بالای هوا بر روی پرندگان امکان پذیر نیست . در چنین مواردی ، هواکشهای چرخشی ، نقش مهمی را ایفا خواهند کرد . توجه داشته باشید که بایستی میان هواکشهای چرخشی و هواکشهایی که به منظور تهویه بکار می روند ، تفاوت قائل شویم چرا که هواکشهای چرخشی ، تنها به عوض کردن جریان هوا می پردازند .
به هرحال توجه داشته باشید که هوای تولیدی چرخشی ، هم دمای سالن خواهد بود . در مواردی نیز بدلیل نامساعد بودن هوای سالن ، تراکم پرندگان در اطراف این قبیل هواکشها بیشتر است .
همچنین میتوان با اصلاح ورودی هوای سالن ، سرعت هوا را افزایش داد . موارد فوق ، ممکن است نیازمند افزایش ظرفیت هوای در چرخش باشد .

حداکثر تهویه پیشنهادی به چه میزان است ؟
میزان MXVR ( مترمکعب در ساعت ) پیشنهادی ، در جدول شماره 2 مشخص شده است که میتوان پس از انجام محاسبات اولیه از آنها استفاده کرد .
وزن زنده ( کیلوگرم ) جوجه گوشتی ( 1000 ) بوقلمون ها ( 1000 ) تخمگذارها ( 1000 )
2 9700 9700 9000
2.5 11500 11500 10800
3 13000 13000 12250
5 19000
10 32400
یک متر مکعب در ساعت برابر است با 0.588 فوت مکعب در دقیقه .

راحت ترین روش به منظور بهبود MXVR پیشنهادی چیست ؟
با استفاده از سه یا چهار هواکش در محورهای چوبی و با حرکت هوا در بالای هواکش ها ، به بیشترین تغییرات هوا با حداقل قیمت دست خواهیم یافت . این قبیل هواکشها را میتوان در هر نقطه ایی از سالن قرار داد . توجه داشته باشید که هواکشهای فوق در سیستم تهویه سالن ، اختلال ایجاد نخواهند کرد .
در سیستمهایی که بهترین راندمان در فشار پائین بدست می آید ( تهویه تونلی ) این هواکشها را بایستی در 40 – پاسکال بکار گرفت . از سوی دیگر ، بایستی راندمان هواکشها را به منظور دستیابی به فشارهای مورد نیاز ، مدنظر قرار دهید .
ظرفیت تولید برق در مزارع پرورش طیور از مواردی است که بایستی مورد توجه قرار گیرند . بخصوص زمانی که هواکشها را افزایش می دهید . در چنین مواردی ، ممکن است نیازمند افزایش ظرفیت تولید برق توسط ژنراتورها باشید .

آیا میتوان سیستمهای تهویه اجرا شده را اصلاح نمود ؟
استفاده از هواکشهای بزرگتر ، سبب بهبود اندک راندمان شده و در مواردی نیز زیان آور خواهند بود . این در حالیست که با اصلاح پنجره و هواکش ها میتوان به بهبود عملکرد سیستمهای اجرا شده دست یافت . البته ، خروجی هواکشهای قدیمی را میتوان با خروجی های مدرن جایگزین نمود . این قبیل خروجی ها واجد راندمان بالایی میباشند .
در صورتیکه ورودی هوا در سالنهای پرورش در مقایسه با خروجی های هوا ، بالا باشد ، تا زمان ایجاد فشار مناسب میتوان از هواکشهای اضافی استفاده نمود . توجه داشته باشید که برای ایجاد نمودن هوای با سرعت بالا بر روی پرندگان بایستی از ظرفیت هوای بالایی بهره گرفت .
در واقع ، بسیاری از ورودی های قدیمی را میتوان با ورودی های مدرن جایگزین کرد . این قبیل ورودی های مدرن سبب ایجاد مستقیم هوا بر روی پرندگان خواهند شد .
این درحالیست که برخی عقاید اشتباه در تهویه مناسب ، سبب بروز محدودیت هایی در هوای در حال چرخش در سالنهای پرورش خواهند شد . از سوی دیگر ، حذف یا اصلاح نورگیرها در هنگام اضافه نمودن هواکشها ضروری است .

خنک کننده تبخیری چیست ؟
به منظور تبدیل آب به بخار ، نیازمند انرژی خواهیم بود . با جذب انرژی از هوا ، گرما کاهش یافته و هوای خنکی خواهیم داشت . بالشتک های خنک کننده یا لوله های اسپری کننده میتوانند سبب تبخیر آب شوند . بالشتک های خنک کننده در انگلستان معمول نبوده و اکثر پرورش دهندگان طیور صنعتی در انگلستان از سیستم های تهویه تونلی استفاده می کنند .

مزایای استفاده از خنک کننده های تبخیری چیست ؟
مزایای استفاده از این سیستمها عبارتند از :
 دستیابی به دمای مناسب برای پرورش پرندگان در مناطق گرمسیری .
 پیشگیری از له له زدن پرندگان و کاهش آن .
 جلوگیری از بروز تغییرات شدید دمایی .
 ایجاد هوای باسرعت بالا و خنک بر روی پرندگان .
 بهبود در مصرف غذا و در نتیجه ، افزایش وزن گیری پرندگان .

معایب استفاده از خنک کننده های تبخیری چیست ؟
معایب استفاده از این سیستمها عبارتند از :
 استفاده از این سیستم در آب و هوای بسیار گرم یا بسیار مرطوب ، غیرموثر بوده و در مواردی نیز زیان آور میباشند .
 به ازای کاهش هر یک درجه سانتی گراد ، RH در حدود 4.5 درصد افزایش می یابد . بنابراین ، درصورتیکه منبعی سبب کاهش 6 درجه سانتی گراد از دما شود ، سبب افزایش 27 درصدی RH خواهد شد . مدیران مزارع ، تحت چنین شرایطی بایستی رطوبت سالن را تحت نظر داشته باشند .
 توجه داشته باشید که این سیستمهای خنک کننده ، از له له زدن شدید پرندگان جلوگیری نمی کند . در واقع ، افزایش درصد RH سبب کاهش له له زدن بصورت کمی شده و خطر استرس گرمایی را کاهش می دهد .
 هیچگاه سیستمهای خنک کننده را نمی توان جایگزین هوای پرسرعت نمود . این سرعت بالای هوا توسط سیستمهای تهویه ایجاد خواهند شد .
 قرارگیری نادرست لوله ها سبب بروز ضعف در انجام عملیات خنک شازی شده و رطوبت بستر را بدنبال خواهد داشت .
 صرفه اقتصادی این سیستم در حال مطالعه بوده و نتایج کمی در مورد آن به انتشار رسیده است .

آیا کارکردن سیستم تهویه در تمامی طول شب با حداکثر قدرت ، مزایایی را بدنبال دارد ؟
پس از یک روز داغ و غروب گرم ، استفاده از حداکثر توان سیستم تهویه در طول شب ، سبب کاهش دمای مرکزی بدن پرندگان خواهد شد . بنظر می رسد ، اتخاذ چنین تصمیمی ، سبب کاهش تلفات ناشی از گرما خواهد شد .

آیا کاهش دریافت غذا یا ایجاد محدودیت غذایی ، در تحمل استرس گرمایی موثر است ؟
پرندگان بصورت طبیعی در آب و هوای گرم ، مصرف غذای خود را کاهش می دهند . این عمل سبب کاهش گرمای ناشی از متابولیسم خواهد شد . تحت چنین شرایطی میزان رشد پرنده و ضریب تبدیل ، شرایط بدی خواهند داشت . اما در این میان ، تکنیک هایی که سبب افزایش فعالیت پرنده شده یا پرنده را تحریک به افزایش مصرف غذا می کنند ، ممکن است اثرات مخربی را بر تولید بگذارند .
برداشتن دان قبل از گرمترین بخش روز از دان خوریها ، در کاهش تلفات مفید واقع خواهد شد . این کار سبب کاهش تولید گرمای متابولیک شده و در کاهش استرس گرمایی موثر است . در سالنهایی که این امکان وجود ندارد ، افزایش فضای پرورش و بهبود چرخش هوا در سالن کمک کننده خواهند بود .
اما در این میان مشکلاتی در حین ارائه دوباره غذا پدید خواهد آمد . در واقع ، تحریک برای مصرف غذا ممکن است منجر به ایجاد موج مصرف غذا گردد . تحت چنین شرایطی ، فعالیت ناگهانی برای پرندگان که هنوز بطور کامل از استرس گرمایی بیرون نیامده اند کشنده خواهد بود .
برخی از محققین ، محدودیت غذایی را پس از خالی شدن کامل چینه دان پرندگان توصیه می کنند . در واقع ، تحت چنین شرایطی ، پرندگان توانایی بالاتری را در مصرف دوباره غذا خواهند داشت .
بنابراین ، مدیران مزارع در هنگام ارائه دوباره غذا تحت چنین شرایطی بایستی کاملا رفتار پرندگان را تحت نظر داشته و به موقع تصمیم گیری نمایند .

آیا استفاده از آب خنک سبب کاهش استرس گرمایی می شود ؟

در هنگام له له زدن پرندگان ، مقدار بالایی از آب از راه ریه ها تبخیر می گردد . بنابراین به منظور جلوگیری از دهیدراتاسیون جوجه ها بایستی آب بیشتری در اختیار آنها قرار گیرد . خنک بودن آب ، سبب افزایش مصرف آن خواهد شد . این کار به کاهش دمای بدن پرنده کمک شایانی خواهد نمود و سبب کاهش تلفات میشود .

آیا بالانس مناسب جیره در آب و هوای گرم ، موثر واقع خواهد شد ؟
هنگامیکه مصرف غذا بدلیل گرمای هوا کاهش می یابد ، تعدیل جیره ، یاری رسان خواهد بود . تحت چنین شرایطی ، با این کار میتوان منبع مناسبی از مواد غذایی را در اختیار پرنده قرار داد . بطور کلی ، پروتئین ها بیشتر از چربی و کربوهیدراتها ، گرمای متابولیک ایجاد می کند .
بنابراین نسبت مناسب انرژی به پروتئین از اهمیت ویژه ایی برخوردار میباشد . از سوی دیگر ، ویتامین و مینرال های جیره را نیز میتوان دوباره فرموله نمود .

ادامه دارد ....

توجه :
منتشر شده در ماهنامه وزین دنیای کشت و صنعت .
 
      Back To Top  
   ارسال موضوع جديد  پاسخ دادن به اين موضوع

 
شما نمي توانيد در اين بخش موضوع جديد پست كنيد
شما نمي توانيد در اين بخش به موضوعها پاسخ دهيد
شما نمي توانيد موضوع هاي خودتان را در اين بخش ويرايش كنيد
شما نمي توانيد موضوع هاي خودتان را در اين بخش حذف كنيد
شما نمي توانيد در اين بخش راي دهيد


      Back To Top  

صفحه 1 از 1
   
Powered by Ardalan Online © 2004,2005
پشتيباني توسط : مؤسسه پارس نگار